Speelgoed is niet zomaar speelgoed. Voor ouders die willen dat hun kind speels leert, ontdekt en zelfstandig wordt, kan Montessori-speelgoed een bewuste keuze zijn. Je ziet het steeds vaker in kinderkamers, peuterspeelzalen en peuterhoeken in scholen. Maar wat betekent Montessori precies? En wat maakt dit speelgoed anders dan het “gewone” speelgoed dat je in de speelgoedwinkel ziet liggen? In deze blog duiken we in de wereld van Montessori-speelgoed: wat het is, wat de voordelen zijn, hoe je het combineert met ander speelgoed en wat er zoal op de markt is.
Wat betekent Montessori?
Het woord Montessori verwijst naar de pedagogische methode van Maria Montessori (1870-1952), een Italiaanse arts en opvoedkundige. Haar visie op leren en spelen heeft de manier waarop we naar kindontwikkeling kijken radicaal veranderd. Montessori geloofde dat kinderen van nature nieuwsgierig zijn en een innerlijke drang hebben om te leren. In plaats van kinderen te sturen vanuit een vaste methode, stelde zij voor om een rijke leeromgeving te creëren waarin kinderen zelf ontdekken en ervaring opdoen.
Deze visie zie je terug in de materialen die bij Montessori horen: ze zijn vaak eenvoudig van vorm, gericht op één specifieke vaardigheid tegelijk en ontworpen om de natuurlijke ontwikkeling van het kind te ondersteunen.
Wat is Montessori-speelgoed?
Montessori-speelgoed is speelgoed dat kinderen uitnodigt om te onderzoeken, te oefenen en zelfstandig oplossingen te vinden. Het is vaak:
- Eenvoudig van vorm
Geen felle knipperende lampjes of geluidjes, maar rust, een natuurlijke uitstraling en duidelijke structuren. - Gericht op één vaardigheid tegelijk
In plaats van een speelgoed dat alles tegelijk doet, zoals een knipperende laptop met geluid en kleur, is Montessori-speelgoed bedoeld om één aspect van ontwikkeling aan te spreken: fijne motoriek, concentratie, logica, zintuiglijke waarneming of probleemoplossend vermogen. - Open ended waar mogelijk
Kinderen mogen er zelf hun eigen spel van maken, wat de verbeelding stimuleert. - Waar mogelijk van natuurlijke materialen
Hout, stof en andere niet-giftige materialen die prettig aanvoelen.
Montessori-speelgoed is geen merknaam, maar een stijl/specifieke benadering van spelen.
Waarom kiezen voor Montessori-speelgoed?
Misschien vraag je je af: “Waarom zou ik voor Montessori-speelgoed kiezen, en niet gewoon voor hét nieuwste elektronische speelgoed dat al mijn aandacht vraagt?” Hier zijn een aantal overtuigende redenen die veel ouders noemen:
1. Het stimuleert zelfstandigheid
Montessori-speelgoed nodigt kinderen uit om zelf te proberen, zelf fouten te maken en zelf oplossingen te ontdekken. In plaats van te zeggen: “Kijk, zo moet het”, laat je het kind ervaren. Dit geeft een gevoel van controle en zelfvertrouwen.
2. Het bevordert concentratie
Doordat het speelgoed gericht is op één vaardigheid tegelijk en niet op constante prikkels, leren kinderen langere tijd gefocust blijven op één taak. Dit is een belangrijke basis voor later leren op school en in het dagelijks leven.
3. Het ondersteunt sensorische ontwikkeling
Veel Montessori-materialen zijn ontworpen om zintuigen te prikkelen: verschillende texturen, kleuren of gewichten. Hierdoor leert een kind subtiele verschillen ervaren en benoemen.
4. Het bevordert fijne motoriek
Materialen zoals kralen rijgen, knoppen openen, vormen sorteren – dit alles helpt de hand-oogcoördinatie en de fijne motoriek te ontwikkelen.
5. Het daagt uit tot probleemoplossend denken
In plaats van een spelletje dat onmiddellijke feedback en uitkomst geeft, nodigt Montessori-speelgoed kinderen uit om na te denken, te experimenteren en tot een eigen oplossing te komen.
6. Het is tijdloos en duurzaam
Doordat het speelgoed vaak eenvoudig is, kan het jarenlang mee en is het minder snel “uitgepeeld”. Veel Montessori-speelgoed gaat generaties mee.
Montessori-speelgoed en ander speelgoed hoeven elkaar niet uit te sluiten. Eén van de grootste misverstanden is dat Montessori-ouders geen ander speelgoed in huis hebben. Dat is niet het geval. Sterker nog: een evenwichtige speelomgeving biedt variatie, uitdaging én ontspanning.
Wanneer Montessori-speelgoed vaak goed werkt
- In thema-vrije zones, zoals een rustige hoek in de woonkamer of kinderenkamer.
- Op momenten waarop je ziet dat je kind geconcentreerd wil spelen.
- Als uitdaging voor nieuwe vaardigheden.
Wanneer “normaal” speelgoed ook waardevol is
- Voor fantasiespel (poppen, auto’s, thema’s als dokter of winkel).
- Voor sociale interactie met andere kinderen.
- Voor ontspanning en plezier zonder doelen.
Een praktische tip: rouleer het speelgoed. Zet niet alles tegelijk neer, maar wissel wekelijks af. Zo blijft elk stuk speelgoed – ook Montessori-materiaal – interessant en prikkelend.
Wat voor Montessori-speelgoed is er zoal te koop?
Montessori-speelgoed is er in vele vormen en voor verschillende leeftijden. Hieronder vind je enkele categorieën met voorbeelden:
Sensorisch materiaal
Deze materialen helpen kinderen te verkennen via hun zintuigen.
- Geluidscilinders (cilinders die geluid maken om te sorteren)
- Textuurtafels of –dozen
- Geurpotjes of kleurenschijven
Logica en probleemoplossing
- Puzzelblokken met vormen
- Sorteren op grootte of kleur
- Stapelringen
Fijne motoriek
- Rijgparels
- Knijpspelen en sluitmateriaal
- Pinboards
Praktische leven-activiteiten
Deze materialen zijn gericht op vaardigheden uit het dagelijks leven:
- Touw vlechten en knopen
- Gieten, scheppen en lepelen
- Schoenveters oefenen
Vroege wiskunde en taal
- Sandpaper letters (letters van schuurpapier om met vingertoppen te voelen)
- Getalblokken
- Vormmatch spellen
Tip: Kijk bij betrouwbare aanbieders die zich richten op Montessori-educatieve materialen, maar wees kritisch op termen als “montessori-sound”. Niet elk materiaal dat zo genoemd wordt, volgt de principes daadwerkelijk.
Hoe kies je Montessori-speelgoed dat past bij jouw kind?
Het kiezen van speelgoed hoeft geen exacte wetenschap te zijn, maar het helpt om te letten op een paar punten:
Leeftijd en ontwikkelingsfase
Let erop dat het speelgoed past bij wat je kind wíl leren. Voor een peuter kan een grijpspel aantrekkelijk zijn; voor een kleuter juist een puzzel die denkwerk vraagt.
Open einde spel
Kies materialen die uitnodigen tot meer dan één manier van spelen. Dit verhoogt de creativiteit.
Eenvoud boven prikkels
Minder knipperende lichtjes en geluidjes betekent vaak meer focus.
Natuurlijk materiaal
Hout en stoffen voelen prettig aan en gaan vaak langer mee.
Praktische tips voor gebruik
Je kunt Montessori-speelgoed optimaal inzetten met een paar eenvoudige gewoontes:
Creëer een rustige speelplek. Een vaste plek zonder te veel afleiding helpt kinderen concentreren.
Presenteer materialen één voor één. Leg slechts een paar materialen neer, zodat ze echt ontdekt kunnen worden.
Observeer en moedig aan. Kijk hoe je kind speelt, maar neem niet direct over. Respecteer hun proces.
Wissel materialen. Door elke week iets anders te leggen, blijft het leuk en uitdagend.
Extra informatie
Wat maakt Playmobil toch zo leuk?
Wat zijn de leerdoelen tijdens het spelen?
Samen spelen, samen delen, de weg naar samenwerking
Bronvermelding
Tekst: Marion Middendorp
Afbeelding: 123rf.com
